|
|
|
ÇOCUKÇA,
Galileo Galilei'nin aletlerinin fotoğraflarını kullanmasına
izin verdiği için, Istituto e Museo di Storia della Scienza'ya
teşekkür eder. Galileo
Galilei resimlerinin telif hakkı: © Istituto e Museo di
Storia della Scienza
|
Yaşamı
İtalya'nın Pisa kentinde 1564'de dünyaya geldi. Öğrenimini bu kentte tamamladı.
Çok erken yaşlardan itibaren matematikte başarılıydı. İtalya'nın öndegelen
matematikçilerinden biri oldu. Hayatı boyunca mekanik bilimi, mercekler
ve astronomiyle ilgilendi, birçok icatlar yaptı. Dünyanın ve diğer
gezegenlerin güneşin etrafında döndüğünü savunduğu için başı Kilise'yle
derde girdi. Sonunda Kilise yetkilileri, Galilei'yi yargıladı. Ünlü
bilim adamı suçlu bulundu. Görüşlerinin yanlış olduğunu açıklayarak
canını zor kurtardı. Ancak tarih Galilei'nin yanındaydı. Dünyanın Güneş'in
etrafında döndüğünü bugün artık herkes biliyor. Bir zamanlar Galilei'yi
yargılayan Kilise bile bu gerçeği kabul etmiş durumda.
|
 |
Teleskop
Aslında mercekleri kullanarak uzağı gören aletler Galilei'den daha önce
yapılmıştı. Ancak bu aletleri, yıldızları ve gezegenleri inceleyecek
kadar güçlü hale getiren o oldu. Silindirin göz dayanan kısmına ve
diğer ucuna mercekler yerleştiren Galilei teleskopu bulmuş oldu. 1609
yılında yaptığı teleskopla birçok astronomik gözlem gerçekleştirdi.
Bunların arasında Ay'ın yüzeyindeki kraterlerin ilk kez tespit edilmesi
de vardı.
|
|
Jüpiter'in
Uydularını Nasıl Keşfetti?
Galilei 7 Ocak 1610 akşamı, kendi yaptığı teleskobuyla Jüpiter'i incelerken,
gezegenin yakınında 3 küçük ve parlak yıldız gördü. Böyle birşey beklemediği
için bir hayli şaşırmıştı. Onların, diğerleri gibi birer yıldız olduğunu
düşündü. Ertesi akşam yine Jüpiter'i gözlemledi. 3 küçük yıldız bu kez
Jüpiter'in batısına geçmiş ve gezegene daha fazla yaklaşmıştı. O zaman
bunların yıldız değil, Jüpiter'in etrafında dönen gezegenler olduğunu anladı.
Sonra bu gezegenlerin bir dördüncüsünü daha keşfetti. Böylece Jüpiter'in
ilk 4 uydusu keşfedilmiş oldu. Dönemin öndegelen astronomlarından Simon
Marius, Kasım 1609'da, yani Galilei'den enaz 5 hafta önce 4 uyduyu keşfettiğini
öne sürdü. Ama daha önce hiçbir açıklama yapmadığı için bunu kanıtlayamadı.
Bilim dünyası, Jüpiter'in 4 uydusunu Galilei'nin keşfettiğini kabul eder.
Ancak bu uydulara isimlerini 1614 yılında Simon Marius verdi. Uydulara
mitolojiden alınan, Io, Europa,Ganymede ve Callisto adları verildi.
|
|
|
Mikroskop
Galilei teleskoptan daha küçük ölçülerde bir silindire yine mercekler
yerleştirerek "occhialino" adını verdiği mikroskopu yaptı. 1619 -
1624 yılları arasında bu aletten çok sayıda üretti.
|
|
|
Termoskop
Galilei, 1597 yılında sıcağı ve soğuğu ölçmek için bir alet yaptı. Termoskop
adını verdiği bu alet, ince ve uzun bir tüp şeklinde boynu olan,
yumurta büyüklüğünde cam bir şişeydi. Şişenin tüp şeklindeki boynu
, içinde sıvı olan başka bir kaba konuluyordu. Yumurta şeklindeki
kısmı da elle ovuşturarak ısıtılıyordu. Eller çekildiğinde kaptaki
sıvı, tüpün içinde belli bir yüksekliğe ulaşıyordu.
|
|
|
Sarkaçlar
ve Saatler
Galilei'nin sarkaçlar üzerinde yaptığı incelemeler modern saatin ortaya
çıkmasına katkıda bulundu. Bunun ilginç bir öyküsü vardır. Galilei çocukluğunda
birgün kiliseye gider. Ayin sırasında uzun boylu bir adamın başı bir
kandile çarpar ve kandil ileri geri sallanmaya başlar. Kilisede canı
sıkılan ve ayinle fazla ilgilenmeyen küçük Galilei kandilin, yavaşlasa
bile hep aynı süre içinde ileri ve geri gittiğine dikkat eder. Ünlü bilim
adamı hayatının daha ilerki dönemlerinde de, sarkaçların, yani ipe bağlı
ağırlıkların sallanması üzerine incelemeler yaptı. İplerin uzunluğu aynı
olduğu zaman, bütün ağırlıkların sallantılarını aynı zamanda tamamladıklarını
tespit etti. Eskiden saat yapımında en büyük sorun kendini yineleyen
ve hep aynı uzunlukta olan bir hareket bulmaktı. Galilei'nin sarkaçlarla
ilgili tespiti saatlere uygulanırsa bu sorun aşılacaktı. Bunu daha sonraki
yıllarda Hollandalı bilim adamı Christian Guhens başardı ve "tik - tak,
tik - tak" diye çalışan, bildiğimiz modern saati yaptı.
|
|
|
Su
Pompalama Makinası
Galilei, Padua kentinde 1594 yılında bir su makinası
için patent hakkı almıştı. Ne yazık ki bu aletin nasıl çalıştığına
dair ayrıntılı bir bilgi elimizde yok. Kayıtlarda makina
için şu ifade kullanılıyor: "Suyu almak ve toprağı sulamak
için, kullanması kolay ve çok ucuz bir alet. Pompaları sadece
bir atın yardımıyla çalıştırıyor ve toprağı sürekli olarak
suluyor."
|
|
|
Galilei'nin
Ünlü Mahkemesi
Galilei'nin yaşadığı çağda, Güneş sistemi konusunda hararetli tartışmalar
yapılıyordu. Aslında bu alandaki çalışmalar yeni değildi. Milattan sonra
150 yılında Mısır'ın İskenderiye kentinde yaşayan Batlamyus, kendinden
önce gelen düşünürlerin çalışmalarını gözden geçirerek, dünyanın uzaydaki
konumuyla ilgili bir çalışma hazırladı. Batlamyus'a göre Dünya evrenin
merkezinde yeralıyordu. Güneş ve diğer yıldızlar Dünya'nın etrafında
dönüyordu. Dünya'yı evrenin merkezine koyan bu anlayış Kilise tarafından
benimsendi ve yaklaşık 1400 yıl boyunca resmi görüş olarak varlığını
korudu. Ancak Polonyalı Nikolas Kopernik 1530 yılında tamamladığı, "De
Revolutionibus" adlı çalışmasıyla yeni bir yaklaşım getirdi. Kopernik'e
göre Dünya günde bir kez kendi ekseni etrafında, yılda bir kez de Güneşin
çevresinde dönüyordu. Kilise'nin bütün öğretilerini altüst eden bu yaklaşımı
Galilei de destekledi. Yaptığı gözlemlerle Jüpiter'in aylarının, bu gezegenin
çevresinde döndüğünü tespit etti. Bu konuları tartıştığı, "Öndegelen
İki Dünya Sistemi Üzerine Diyaloglar" adlı kitabının 1632'de yayımlanması
büyük yankı yaptı. Bu kitap, Güneş sistemiyle ilgili karşıt görüşleri
savunanların ağzından yazılmış bir tartışmaydı. Bir anlamda bardağı taşıran
damla olmuştu. Katolik Kilisesinin yetkilileri Galilei'yi Vatikan'a çağırdılar.
Ünlü bilim adamı, din adamlarının oluşturduğu bir mahkeme tarafından
yargılandı. Suçlu bulundu. Dünyanın güneşin etrafında döndüğü yolundaki
görüşlerini resmen yalanlamaya zorlandı. Yaklaşık bir yıl süreyle sürgüne
yollandıktan sonra evine dönmesine izin verildi. Ancak zaman Galilei'yi
haklı çıkardı. Günümüzde, Kilise de dahil olmak üzere herkes, Dünya'nın
ve diğer gezegenlerin Güneş'in etrafında döndüğünü kabul ediyor.
|
|
|
Kronoloji
1564 İtalya'nın Piza kentinde dünyaya geldi.
1594 Kendi icat ettiği bir su pompalama makinası için patent aldı.
1597 Isı ölçen termoskopu icat etti.
1609 Teleskobu yaptı.
1610 Ocak ayında Jüpiter gezegeninin 4 uydusunu keşfetti.
1610 Toscana büyük dükünün baş matematikçisi oldu.
1619 Mikroskopu icat etti. Sonraki beş yıl boyunca çok sayıda mikroskop
yaptı.
1632 "Öndegelen İki Dünya Sistemi Üzerine Diyaloglar" adlı kitabını yayınladı.
1632 Ekim ayında Vatikan'a çağrıldı ve Güneş sistemiyle ilgili görüşleri
nedeniyle Kilise'nin üst düzeyli yetkilileri tarafından yargılandı.
1633 Sürgüne gönderildiği Siena kentinden evine dönmesine izin verildi.
1642 78 yaşında öldü.
|
|
|
|
